Opisując historię powstania Zgromadzenia Braci Albertynów, musimy cofnąć się do 20 sierpnia 1845 r. To wówczas w Igołomi koło Krakowa urodził się wówczas jeszcze nie święty Adam Chmielowski. Był najstarszym dzieckiem Wojciecha i Józefy, miał trójkę rodzeństwa. W 1853 r. zmarł mu ojciec, a w czternastym roku życia osierociła go matka.
Święty Brat Albert – kim był?
Jako osiemnastoletni student Szkoły Rolniczo-Leśnej w Puławach brał udział w powstaniu styczniowym. W przegranej bitwie pod Mełchowem został ranny, w wyniku czego amputowano mu nogę. Gdy udało mu się wydostać z niewoli, udał się do Paryża.
Po amnestii w 1865 r. przyjechał do Warszawy, gdzie rozpoczął studia malarskie, które kontynuował w Monachium. Do kraju powrócił w 1874 r. Jako artysta tworzył wówczas dzieła, w których coraz częściej pojawiała się tematyka religijna. W latach 80-tych powstał jego słynny obraz “Ecce Homo”, który stał się symbolem rozpoczynających się w Adamie przemian. Postanowił on poświęcić swoje życie służbie Bogu. W tym celu zdecydował się wstąpić do Zakonu Jezuitów. Po pół roku opuścił jednak nowicjat i wyjechał na Podole do swego brata — Stanisława. Tam związał się z tercjarstwem św. Franciszka z Asyżu i prowadził pracę apostolską wśród ludności wiejskiej.
W 1884 r. wrócił do Krakowa. Powodowany miłością Boga i bliźniego poświęcił swe życie służbie bezdomnym i opuszczonym. W 1887 r. za zgodą kard. Albina Dunajewskiego przywdział habit. Rok później złożył na jego ręce śluby, dając początek nowej rodzinie zakonnej. W ten sposób założył Zgromadzenie Braci Albertynów (1888 r.) i Sióstr Albertynek (1891 r.). Oba zakony oparł na regułach św. Franciszka z Asyżu, którymi sam starał się kierować w swoim życiu.
Cele działalności założyciela Zgromadzenia Braci Albertynów
Centrum działalności Zgromadzeń założonych przez świętego Brata Alberta stanowiły ogrzewalnie miejskie dla bezdomnych. To właśnie te miejsca swoją pracą apostolską przemieniał on w przytuliska. Nie dysponując żadnymi środkami materialnymi, zbierał datki pieniężne i materialne na utrzymanie ubogich. Oddając się z biegiem czasu pełniej posłudze ubogim, rezygnował stopniowo z malowania obrazów. Nie oznacza to jednak, że przestał on być artystą. Wręcz przeciwnie – przestając być artystą w ścisłym tego słowa znaczeniu, stawał się artystą jeszcze pełniej. Odnawiał bowiem piękno znieważonego oblicza Chrystusa w człowieku z marginesu społecznego i dna moralnego. Służbę na rzecz bezdomnych i nędzarzy uważał za formę kultu Męki Pańskiej. było to więc wyrazem jego heroicznej miłości do Boga i bliźniego.
Święty Brat Albert zakładał również domy dla sierot, kalek, starców i nieuleczalnie chorych. Pomagał bezrobotnym, organizując dla nich pracę. Słynne są słowa Brata Alberta, że trzeba każdemu dać jeść, bezdomnemu miejsce, a nagiemu odzież; bez dachu i kawałka chleba może on już tylko kraść albo żebrać dla utrzymania życia.
Zmarł 25 grudnia 1916 r. w Krakowie. W opinii świętości określany był jako “najpiękniejszy człowiek pokolenia“. Wyniesienia założyciela Zgromadzenia Braci Albertynów do chwały ołtarzy, zarówno beatyfikacji (1983 r. w Krakowie), jak i kanonizacji (1989 r. w Rzymie) dokonał papież Jan Paweł II. Relikwie Świętego Brata Alberta znajdują się w Sanktuarium Ecce Homo Świętego Brata Alberta w Krakowie przy ul. Woronicza 10.
Założenie Zgromadzenia Braci Albertynów
Jako początek posługi świętego Brata Alberta przyjmuje się dzień 25 sierpnia 1887 r. To właśnie wówczas Adam Chmielowski przywdział habit trzeciego zakonu św. Franciszka z Asyżu. Zamieszkał w “ogrzewalni”, czyli w miejscu schronienia “materialnej i moralnej nędzy bezdomnych Krakowa, aby poprzez bezpośrednią styczność z nimi poznać ich potrzeby i wpłynąć dodatnio przykładem uczciwego życia i pracowitości”. Poprzez takie apostolstwo przemienił “ogrzewalnię” w “przytulisko” dla Chrystusa, którego starał się dojrzeć w każdym człowieku — tego samego uczył swoich braci.
Równy rok później 25 sierpnia 1889 roku Brat Albert złożył śluby tercjarskie i tę datę uważa się za początek Zgromadzenia Braci Albertynów. Po śmierci Założyciela wspólnota albertyńska otrzymała w roku 1928 własne Konstytucje i Regułę św. Franciszka z Asyżu oraz agregację do Zakonu Ojców Franciszkanów Konwentualnych. Uformowała się jako Trzeci Zakon Regularny św. Franciszka Braci Posługujących Ubogim.
W okresie poprzedzającym II Wojnę Światową Zgromadzenie Braci Albertynów wykazywało znaczną prężność. Liczyło około stu braci w kilkunastu domach zakonnych, prowadziło schroniska dla sierot i ubogiej młodzieży, drukarnie i warsztaty. Powstało też “Towarzystwo Przyjaciół Dzieła Brata Alberta” zajmujące się różnego rodzaju formami pomocy.
Wojna była poważnym ciosem dla Zgromadzenia przez rozproszenie domów, aresztowania braci, przymusowe prace, zsyłki do obozów koncentracyjnych, co wielu przypłaciło nawet życiem, wśród nich brat starszy Zgromadzenia.
Po wojnie Zgromadzenie nie mogło zabliźnić swych ran, gdyż przyszły nowe wstrząsy. Nastąpiła likwidacja domów na wschodnich obszarach przedwojennej Rzeczypospolitej, a pozostałe schroniska przemieniono na domy opieki dla przewlekle lub psychicznie chorych. Była to praca, do której Bracia nie byli przygotowani. Mimo to podjęli ją, wierząc, że Bóg wyznaczył im te nowe cele. Dopiero przemiany społeczne po 1989 r. ponownie otworzyły nowe perspektywy dla Zgromadzenia. Powstały wówczas placówki posługi dla ludzi bezdomnych, ubogich, zaniedbanych duchowo i materialnie.